Türkiye Ekonomisi 100. Yılda Nerede Olacak? – Osman Aydoğuş (İTD 26)


Türkiye Ekonomisi 100. Yılda Nerede Olacak?

Osman Aydoğuş

Cumhuriyet’in 100. Yılı için iddialı hedefler açıklandı. 500 milyar dolarlık ihracat hedefi bunlardan birisi. Bir diğeri de dünyanın 10. Büyük ekonomisi olmak. İhracat hedefini bir yana bırakalım, 10. büyük ekonomi olma hedefini irdeleyelim. Olabilir mi? Veya nasıl mümkün olur?

Önce duruma bakalım. 2001 ve 2011 yılları itibariyle cari ABD dolarıyla Türkiye ekonomisinin dünya ekonomisindeki yerini ve sırasını aşağıdaki tabloda görüyoruz (Tablo 1).

Türkiye ekonomisi 2000 yılında 267 milyar dolar GSYH  ile dünya GSYH’sının % 0,82’si ile 17. sırada yer almış. 2011 yılında ise 773 milyar dolarlık GSYH ile dünya toplamının % 1,1’ini üreterek 18. sıraya gerilemiş. Dünya ekonomisindeki payını önemli oranda artırmasına rağmen sıralamada gerilemesinin nedeni 2000 yılında ilk 20 ekonomi içinde yer almayan Endonezya’nın hızlı bir büyüme ile 26. Sıradan 16. sıraya; 2000 yılında 18. sırada yer alan Rusya’nın ise 9 basamak birden yükselerek 9. sıraya çıkarak Türkiye’nin önüne geçerken, 16. sıradaki Arjantin’in  gerileyerek 25. sıraya inmiş olmasıdır.

2023 yılına kadar sıralamada nasıl bir değişiklik bekleyebiliriz? Bu sorunun makul bir cevabını 2000-2011 dönemindeki büyüme performansının 2012-2023 döneminde de aynen devam edeceği varsayımı altında yapılacak projeksiyonla (baseline) elde edebiliriz. Aşağıda 2000-2011

dönemindeki ortalama yıllık büyüme hızının 2012-2023 döneminde de geçerli olacağı varsayımı altında 2023 yılında dünyanın 20 büyük ekonomisi sıralaması görülmektedir.

Hemen görülebileceği gibi, Asya ülkelerinin dünya ekonomisi içindeki payında ve sıralamasında büyük bir artış olacaktır. Çin, olağanüstü bir büyüme performansı ile 2018 yılında ABD ekonomisini geçerek dünyanın en büyük ekonomisi konumuna gelecektir. Rusya ve Hindistan’ın ise 2011 sıralamasına göre 6 basmak birden yükselerek sırasıyla 3. ve 5. büyük ekonomiler konumuna yükselmesini bekleyebiliriz. Endonezya’da benzer bir sıçrama ile 6 basamak birden yükselerek 10. Büyük ekonomi konumuna yükselmektedir. 2023 yılında Çin, Rusya, Hindistan ve Endonezya dünya GSYH’sının yarıdan fazlasını üretecektir. Avrasya ülkeleri yükselirken, özellikle Avrupa ülkelerinde büyük bir gerileme olacaktır. Almanya, Fransa ve İtalya 3’er basamak gerilerken, Birleşik Krallık 6 basamak birden gerileyecektir.

Türkiye ise 2,9 trilyon dolar ile dünya GSYH’sının % 1,76’sını üretecek ve dünyanın 15. büyük ekonomisi konumuna yükselecektir. En büyük 10 ekonomi hedefine ulaşılması ise, büyüme performansında çok ciddi bir sıçrama gerçekleştiremediği takdirde, tam bir hayaldir.  2023 yılında Türkiye’nin 10. büyük ekonomi olabilmesi için İspanya, Birleşik Krallık, Kanada, İtalya ve 10. sıradaki Endonezya’nın üzerine çıkması gerekmektedir.  Endonezya’nın 2023’e kadar 2000-2011 ortalama büyüme hızı (% 0,164) ile büyümesi halinde GSYH’sı 5,3 trilyon dolara çıkması beklenmektedir. Türkiye’nin bunun üzerinde bir GSYH’ya ulaşabilmesi için 2000-2011 döneminde % 11,7 olarak gerçekleşen ortalama büyüme hızını 2012-2023 döneminde % 17,3’e çıkarması gerekmektedir. Bu ise ortalama büyüme hızında yüzde 50 oranında bir artış anlamına gelir ki, önümüzdeki dönemde böyle bir artışın mevcut politikalarla gerçekleştirilmesi mümkün değildir.

Dünyanın 10. büyük ekonomisi olma hedefi bu veriler ışığında ham hayalden öteye geçemiyor; kaldı ki, refah artışı açısından çok da anlamlı bir hedef değildir. Cumhuriyet’in 100. yılında kişi başına gelir düzeyinin ne kadar olacağı ve bunun nasıl dağılacağına ilişkin göstergeler çok daha anlamlı olacaktır. Gelirin nasıl dağılacağını bir yana bıraksak bile, cari ABD dolarıyla yaptığımız projeksiyonlar, kişi başına GSYH büyüklüğü açısından Türkiye’nin sıralamadaki yerinin 5 basamak birden gerileyeceğini gösteriyor. Türkiye kişi başına 10 bin 498 ABD doları ile 2010 yılında 214 ülke arasında 66. sırada yer alırken, tüm ülkelerde kişi başına GSYH’nın 2012-2023 döneminde de 2000-2011 dönemindeki ortalama büyüme hızı ile büyüyeceği kabulü altında (baseline projeksiyon) 2023 yılında 30 bin 708 dolarlık kişi başına GSYH ile 71. sıraya gerilemektedir.

Cumhuriyet’in 100. yılında dünyanın 10. büyük ekonomisi olma hedefinin ham hayal olarak kalmaması için daha hızlı ve daha istikrarlı büyümeliyiz; bu ise daha fazla sabit sermaye yatırımı ile mümkün olur.

 

 

1954 yılında Afyonkarahisar, Çakırköy’de doğdu. Burdur Lisesinde parasız yatılı öğrenci olarak okudu. Lise eğitimi boyunca TÜBİTAK bilim adamı yetiştirme bursunu aldı. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ekonomi Bölümünden lisans (1979) ve yüksek lisans (1983), Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü’nden doktora (1988) derecelerini aldı. 1980 yılında A.İ.T.İ.A. Ekonomi fakültesinde Kantitatif İktisat Kürsüsü’nde asistan olarak akademik kariyerine başladı. 2000-2001 döneminde Fulbright bursu ile Maryland Üniversitesi Tarım ve Doğal Kaynak Ekonomisi Bölümü’nde ziyaretçi araştırmacı olarak bulundu. 2001 yılında geçtiği Ege Üniversitesi’nde İktisat Bölüm Başkanı ve senatör olarak görev yaptı. Makro iktisat, büyüme-kalkınma, girdi-çıktı analizi, tarım ekonomisi ve uygulamalı iktisat alanlarında çok sayıda makale, araştırma, kitap ve çevirileri vardır. Radyo Ege Kampus’te ve Ege Üniversitesi Televizyonu’nda uzun yıllar Egenomi adlı haftalık ekonomi programını yaptı. İktisat ve Toplum Dergisi’nde Hal ve Gidiş köşesinde yazmaya devam etmektedir. Evli ve bir kız babasıdır.